Kachelventilator: werkt zo'n ecofan echt, en wanneer niet?

Je houtkachel staat te loeien, maar de zithoek aan de andere kant van de kamer blijft koud. Al snel kom je online een kachelventilator tegen: een klein ding met bladen dat je bovenop de kachel zet en dat vanzelf gaat draaien. De webshops beloven je tot 31 procent sneller opwarmen en 14 procent minder houtverbruik. Klinkt goed, maar klopt dat ook?

Wij verkopen zelf geen kachelventilatoren. Daardoor kunnen we er onbevangen over schrijven. In dit artikel lees je wat zo'n ventilator echt doet, wat je er in de praktijk van merkt, waar je hem neerzet en, minstens zo belangrijk, wanneer hij jouw probleem helemaal niet oplost.

De belangrijkste punten

• Verdelen, niet opwekken: een kachelventilator verplaatst warmte door de kamer. Er komt geen enkele watt warmte bij.
• Werkt zonder stroom: het peltier-element maakt zelf stroom uit het temperatuurverschil tussen de hete voet en de koelere bovenkant.
• Realistisch effect: in een gemiddelde woonkamer wordt het temperatuurverschil tussen warm en koud ongeveer 15 tot 30 procent kleiner. Merkbaar, geen wonder.
• Ruimte bepaalt alles: in een normale woonkamer werkt hij aardig, in een grote open woning met een tussenmuur nauwelijks.
• Geen pleister op te weinig vermogen: is je kachel te klein of staat hij verkeerd, dan blijft dat na aanschaf precies zo.
• Er zijn betere oplossingen: een convectiekachel, een inbouwhaard met ventilator of kanalisatie doet structureel wat een losse ventilator maar half kan.

Wat doet een houtkachel ventilator precies?

Een kachelventilator is een klein blazertje dat je los bovenop je houtkachel of pelletkachel zet. Zodra de bovenplaat warm genoeg wordt, begint hij te draaien en blaast hij de hete lucht die anders recht omhoog stijgt de kamer in.

Dat is alles. Hij verplaatst lucht, hij maakt geen warmte. Je kachel geeft dezelfde hoeveelheid warmte af als daarvoor, alleen komt een groter deel daarvan bij je terecht in plaats van tegen het plafond.

Zonder ventilator werkt een houtkachel vooral met straling en met een luie natuurlijke luchtstroom. De warme lucht stijgt boven de kachel op, drijft langs het plafond weg en zakt aan de andere kant van de kamer weer koud naar beneden. Die kringloop gaat traag. Zit je op drie meter afstand, dan voel je vooral de straling van het glas en het kachellichaam, niet de warme lucht.

Een ventilator geeft die luchtstroom een zetje. De warme laag onder het plafond wordt dunner, de temperatuur in de kamer wordt gelijkmatiger en de hoek die eerst achterbleef loopt eerder mee.

Hoe werkt een kachelventilator zonder stekker?

Dit is het aardigste stukje techniek eraan. In de voet zit een peltier-element, ook wel thermo-elektrische module genoemd. Zo'n element maakt elektrische spanning zodra de ene kant warmer is dan de andere. De onderkant staat op je gloeiend hete kachel, de bovenkant wordt gekoeld door de koellamellen en de langsstromende lucht. Dat verschil levert net genoeg stroom om het motortje te laten lopen.

Praktisch betekent dat drie dingen:

• Hij start pas als de bovenplaat ongeveer 50 tot 65 graden is, dus niet meteen bij het aanmaken.
• Hij draait harder naarmate het verschil groter wordt, en zakt vanzelf terug als het vuur uitgaat.
• Hij heeft geen batterij, geen stekker en geen onderhoud nodig.

Let wel op de maximumtemperatuur van je model, meestal ergens tussen 300 en 350 graden. Boven die grens kan het element beschadigen. Op een goed brandende kachel haal je dat op de bovenplaat zelden, maar op een stalen kachel die je flink laat doorstoken wel.

Werkt een kachelventilator echt, of is het onzin?

Hij werkt, maar niet zoals de verpakking suggereert. Onafhankelijke tests laten zien dat het temperatuurverschil binnen een ruimte met ongeveer 15 tot 28 procent afneemt. Je kamer wordt dus gelijkmatiger warm en de verre hoek loopt sneller mee. Dat is een reëel effect en voor een aankoop van rond de 50 tot 120 euro best netjes.

Wat je niet krijgt is meer warmte. De claim "bespaart tot 14 procent hout" klopt hooguit indirect: als de kamer gelijkmatiger warm aanvoelt, ben je eerder tevreden en stook je misschien iets rustiger door. Het toestel zelf wordt er geen procent efficiënter van.

Ook belangrijk: het effect hangt sterk af van je situatie.

De rode draad: een kachelventilator maakt een warme kamer gelijkmatiger. Hij maakt een koude kamer niet warm.

Waar zet je hem neer, en waar juist niet?

Zet hem achterop de bovenplaat, iets uit het midden en met de bladen richting de ruimte die je wilt bereiken. Achterop houdt hij de warmte die anders direct tegen de muur omhoog gaat in de kamer.

Wat je beter niet doet:

• Hem tegen de rookpijp of tegen een muur aan zetten. Hij heeft ruimte nodig om koude lucht aan te zuigen, anders wordt het bovenste deel te warm en levert het element minder.
• Hem op het glas of op de rand boven de deur plaatsen. Daar is de bovenplaat vaak het heetst en zit hij in de weg bij het bijvullen.
• Hem verplaatsen met blote handen tijdens het stoken. Gebruik een handschoen of wacht tot de kachel koud is.

Staat je kachel in een hoek, richt hem dan schuin de kamer in in plaats van recht naar voren. Zo maak je gebruik van de lange as van de ruimte.

Wanneer een kachelventilator jouw probleem niet oplost

Dit is het deel dat je in de meeste webshops niet leest. Blijft je woning koud, dan zit de oorzaak meestal ergens anders en verandert een ventilator daar weinig aan.

• Te weinig vermogen. Een kachel van 5 kW verwarmt geen woning die 9 kW vraagt. Reken eerst na wat je nodig hebt, want dat is de basis. In houtkachel vermogen berekenen laten we zien hoe je dat voor jouw woning doet.
• Een kachel die vooral straalt. Speksteen en gietijzer geven een zachte stralingswarmte en hebben een relatief koele bovenplaat. Een stalen convectiekachel verspreidt van zichzelf al veel beter. Welk type bij jouw huis past, lees je in speksteen, staal of gietijzer.
• De kachel staat verkeerd. Staat hij in een uithoek of achter een muur, dan is verplaatsen bij een volgende ingreep effectiever dan welk accessoire ook.
• Je wilt een andere kamer verwarmen. Lucht gaat niet om de hoek en niet door een gesloten deur. Daar heb je kanalisatie voor nodig, geen ventilator.

In onze showroom horen we die laatste vraag vaak. Het eerlijke antwoord is dan: koop geen ventilator, kijk naar het toestel.

De oplossingen die wel structureel werken

Wil je warmte echt beter verdelen, dan zijn dit de routes die wij in de praktijk adviseren:

• Een convectiekachel of inbouwhaard met ingebouwde ventilator. Die zuigt kamerlucht langs de vuurhaard en blaast hem via roosters de ruimte in. Veel krachtiger dan een los ventilatortje, en je ziet er niets van. Bekijk de mogelijkheden bij de inbouwhaarden.
• Kanalisatie bij een pelletkachel. Hierbij loopt er een kanaal naar een andere kamer of naar boven, met een eigen rooster. Dat is de enige manier om warmte echt door je huis te sturen. Zie de kanalisatie voor pelletkachels.
• Een toestel met het juiste vermogen op de juiste plek. Saai advies, maar het lost meer op dan alle accessoires bij elkaar.

Wat is beter voor verwarming, een ventilatorkachel of infrarood?

Deze vraag komt vaak langs, maar gaat over iets anders dan de kachelventilator op je houtkachel. Een ventilatorkachel is een elektrisch kacheltje dat lucht opwarmt en rondblaast. Infrarood verwarmt geen lucht, maar de mensen en spullen die in de straling staan.

Kort samengevat: een ventilatorkachel warmt een kamer snel op maar koelt net zo snel af en verbruikt veel stroom. Infrarood voelt aangenaam zolang je in de straal zit en is zuiniger bij lokaal gebruik, bijvoorbeeld boven een bureau of in een badkamer. Beide zijn elektrisch en dus duur in gebruik vergeleken met een houtkachel of pelletkachel. Voor het hoofdverwarmen van een woonkamer zijn het bijzaken.

De kachelventilator waar dit artikel over gaat, valt buiten die vergelijking. Hij verwarmt niets zelf en kost je niets aan stroom.

Is ventilatie nodig voor een houtkachel?

Ja, maar dan gaat het om iets heel anders dan een ventilator. Een houtkachel heeft verbrandingslucht nodig, ongeveer 10 tot 15 kubieke meter per kilo hout. Die lucht moet ergens vandaan komen.

In een oudere, tochtige woning lukt dat vanzelf via kieren. In een goed geïsoleerde woning met kunststof kozijnen en mechanische ventilatie vaak niet. Dan krijg je een kachel die slecht brandt, een deur die zwaar opent of in het ergste geval rook die de kamer in slaat. De oplossing is een externe luchttoevoer, dus een aparte buis van buiten naar het toestel.

Draait er ook een afzuigkap of een mechanisch ventilatiesysteem, dan is extra oplettendheid nodig omdat die onderdruk in huis maken. Wat daarbij komt kijken staat in houtkachel en mechanische ventilatie. Een CO-melder is in beide gevallen geen luxe.

Wat is de beste kachelventilator?

Wij verkopen ze niet, dus wij verwijzen je niet naar een merk. Wel kunnen we zeggen waar je op let als je er een koopt bij een bouwmarkt of webshop:

• Aantal bladen zegt weinig. Vier bladen die traag draaien verplaatsen vaak meer lucht dan zes die snel draaien.
• Kijk naar de opgegeven luchtverplaatsing in m³/uur en naar de starttemperatuur. Een lage starttemperatuur betekent dat hij eerder meedoet.
• Controleer de maximumtemperatuur. Zeker bij een stalen kachel die flink warm wordt.
• Meet je bovenplaat op. Een grote ventilator op een klein plaatje staat wankel en zit in de weg.
• Let op de bimetaal-beveiliging. Goede modellen kantelen iets weg bij oververhitting.

Zoek je hem voor een gaskachel of een pelletkachel, controleer dan eerst of de bovenplaat überhaupt warm genoeg wordt. Bij veel pelletkachels en gastoestellen blijft de bovenkant te koel en gaat zo'n ding gewoon niet draaien.

Verder duikt hier vaak de zoekvraag naar "de beste verkoelende ventilator" naast op. Dat is een gewone huishoudventilator voor de zomer en heeft niets met je kachel te maken. Hetzelfde geldt voor een kachelventilator voor de auto, dat is de blazer van je autoverwarming.

Wat kost het, en is het dat waard?

Een kachelventilator kost ruwweg 30 tot 60 euro voor een eenvoudig model en 90 tot 150 euro voor een merkmodel zoals een Ecofan. Er zijn geen gebruikskosten, want hij draait op zijn eigen warmte.

Onze eerlijke afweging: heb je een kachel die goed past bij je ruimte en wil je de warmte alleen wat gelijkmatiger verdelen, dan is het een prima kleine aankoop. Verwacht je er een oplossing van voor een structureel koud huis, dan geef je het geld beter uit aan advies over het juiste toestel of aan de mogelijkheid om warmte via kanalisatie echt te verplaatsen.

Even sparren over jouw situatie?

Twijfel je of jouw koude hoek een ventilatorprobleem is of een vermogensprobleem, kom dan langs in onze showroom in Aalsmeerderbrug. We bekijken samen je plattegrond, je isolatie en je huidige toestel en zeggen eerlijk wat er te winnen valt. Soms is dat een ander houtkachelmodel, soms alleen een andere opstelling en soms hoef je helemaal niets te doen. Onze eigen monteurs komen door heel Noord-Holland en kunnen ter plaatse beoordelen wat er speelt.

Veelgestelde vragen

Hoe werkt een kachelventilator zonder stroom?

In de voet zit een peltier-element dat spanning opwekt uit het temperatuurverschil tussen de hete onderkant en de gekoelde bovenkant. Die spanning drijft het motortje aan. Zodra de kachel afkoelt, stopt hij vanzelf.

Bij welke temperatuur begint een kachelventilator te draaien?

Meestal tussen de 50 en 65 graden op de bovenplaat. Bij het aanmaken duurt het dus even voordat hij op gang komt.

Bespaart een kachelventilator echt hout?

Niet rechtstreeks. Hij maakt geen extra warmte en verandert niets aan het rendement van je kachel. Wel kan een gelijkmatiger verwarmde kamer ervoor zorgen dat je rustiger stookt.

Kan ik een kachelventilator op een pelletkachel zetten?

Alleen als de bovenplaat warm genoeg wordt, en dat is bij veel pelletkachels niet het geval. Wil je warmte naar een andere ruimte brengen, dan is kanalisatie de juiste oplossing.

Werkt een kachelventilator op een speksteenkachel?

Beperkt. Speksteen geeft vooral zachte stralingswarmte af en de bovenplaat blijft relatief koel, waardoor de ventilator langzaam of helemaal niet draait.

Kan een kachelventilator kapot gaan door te veel hitte?

Ja, boven ongeveer 300 tot 350 graden kan het peltier-element beschadigen. Zet hem daarom niet op het heetste punt en kies een model met een beveiliging die wegkantelt.

Verwarmt een kachelventilator ook de kamer ernaast?

Nee. Lucht gaat niet om de hoek en niet door een dichte deur. Voor een andere ruimte heb je kanalisatie of een tweede toestel nodig.